Kokkie Jonkers
Rouw en arbeid
Terug naar je werk na de dood van je kind.
Uitgever VOOK
 € 2,25

Kokkie Jonkers heeft zich de afgelopen jaren sterk gemaakt voor het tot stand komen van een verlofregeling voor mensen die rouwen, met name voor ouders van een overleden kind.
Binnen enkele bedrijfstakken is dit nu geregeld via de CAO, maar de overtuiging dat aandacht voor rouw op de werkplek kan voorkomen dat mensen ziek worden of zelfs arbeidsongeschikt behoort nog lang niet tot het algemene gedachtegoed van werkgevers.
Deze brochure kan een belangrijke bijdrage leveren om daarin verandering te brengen.
Misschien iets voor u, om te geven aan mensen met wie u samen moet werken en die maar niet lijken te willen be-grijpen hoe zwaar het werk u soms valt en hoe moeilijk bepaalde dagen van het jaar telkens weer zijn?

Yarden
Rouw op de werkvloer
Inzichten, tips en handvatten voor werkgevers en collega’s
Uitgever Yarden, Vereniging rondom het levenseinde, 2004.
De Vereniging Yarden is ontstaan uit een fusie van de uitvaartverengingen NUVA en AVVL. De verenging strekt haar activiteiten verder uit dan alleen het begeleiden van uitvaarten, ze wil ook actief zijn bij het begeleiden van de rouwenden in de periode daarna.

Het is zeer waardevol dat zij daarbij aansluit bij de ontwikkelingen die in de samenleving plaatsvinden, zoals bij de discussie die de laatste jaren regelmatig wordt gevoerd over het al of niet wettelijk regelen van een rouwverlof.
In de voor mij liggende brochure presenteert Yarden een door haar ontwikkeld rouwprotocol voor het bedrijfsleven. Zij geeft daarbij zelf aan dat dit protocol als uitgangspunt kan worden genomen om een op het eigen bedrijf toegesneden protocol te maken.
Het bespreekbaar maken van dit soort zaken, het kweken van begrip bij de omgeving van rouwenden, wordt mijns inziens echter vaak bemoeilijkt door de terminologie die gehanteerd wordt. Zo suggereert een term als ‘verwerkingsproces’ dat rouwen volgens objectief vast te stellen regels verloopt en de rouw na de ‘verwerking’ over is: het ‘rouwproces’ is voltooid. Maar in de voorgaande zin in de inleiding van de brochure staat de tegengestelde en mijns inziens zeer juiste boodschap: “Rouw duurt soms levenslang.”
Ook de beschrijving van ‘het rouwproces’ (vooral dat lidwoord ‘het’ suggereert dat we te maken hebben met een duidelijk omschreven, eenduidig begrip) is in traditionele bewoordingen gesteld. Er wordt geschreven dat een rouwproces een aantal ‘fasen’ kent, waarna een korte omschrijving volgt gebaseerd op het model met ‘rouwtaken’ van Worden. En een zin als: “Een verlies is pas verwerkt als iemand er af en toe aan denkt, maar het verdriet zijn leven niet langer beheerst”, zet mijn omgeving ook absoluut op het verkeerde been. Als ouder van een overleden kind, denk ik – ook nu na tien jaar en ik weet zeker dat het de rest van mijn leven zo zal zijn – nog dagelijks aan hem. Het is een uitspraak die je ook veelvuldig van oude mensen hoort die hun levenseinde naderen: “Dat ene kind, dat niet meer leeft, is nog dagelijks in mijn gedachten.” Ik kies er voor verdriet te hebben, mijn leven lang, om niet te verbitteren, en stel mij daardoor open en kwetsbaar op, ik ben mij daarvan bewust. Maar mijn leven is bepaald door dit verdriet. Ik kan niet anders.
Mijn bezwaren tegen de terminologie nemen niet weg dat ik het initiatief van Yarden tot uitgave van deze brochure toejuich. Want de problematiek van rouw op de werkvloer kan niet genoeg onder de aandacht gebracht worden. En bovendien, het rouwprotocol staat vol met zeer goede, bruikbare suggesties en tips.
Op één punt zijn die tips echter wat te mager. Er wordt gevraagd aandacht te besteden aan de sterfdag, één jaar na dato. Prima, heel goed. Maar doe dat ook, zeker wanneer het een overleden kind betreft, nog een aantal jaren daarop volgend. En denk ook aan de verjaardagen!
Wie verdere informatie wil van of over Yarden of de brochure aan wil vragen:

Yarden Vereniging rondom het levenseinde, Bunuellaan 1, 1325 PP Almere. Telefoon: 036-5278666.
website: www.yarden.nl

Diane van Hassel
De helpende hand
Hulp bij rouw op school
Een brochure met handreikingen en tips over hoe om te gaan met rouw op school. Deze brochure is gericht op leerkrachten en schoolpersoneel. De brochure is samengesteld aan de hand van bestaand materiaal en persoonlijke ervaringen.

De brochure kan je in zijn geheel oproepen en uitprinten. Het bevat o.a. een uitgebreid draaiboek wat je als uitgangspunt kunt gebruiken.
Tevens vind je informatie met betrekking tot afscheidsrituelen en rouw in verschillende religies.

Claudia C.M. Rodenburg-Folkerts
Afscheid nemen
Op een persoonlijke wijze afscheid nemen van je overleden kind
Ter nagedachtenis aan: Edward Rodenburg * 15.12.1997 - † 16.12.1997 en Daan Rodenburg * 15.3.1999 - † 16.3.1999

Op 15 december 1997 is ons zoontje Edward thuis geboren en in het ziekenhuis na een aantal uren overleden aan een aangeboren aandoening. Opeens stonden we daardoor voor een aantal emotionele beslissingen. Samen met een uitvaartverzorger moesten we de uitvaart regelen. Achteraf waren we uiteindelijk best wel tevreden, we waren blij dat we dit toch allemaal nog hebben kunnen doen voor ons kind. Maar om echt goed naar je gevoel te luisteren en daar naar te handelen, is ons op dat moment niet helemaal gelukt. Naar aanleiding hiervan is het idee ontstaan om een 'brochure' te maken over afscheid nemen en de uitvaart regelen van je kind. Ik hoop hiermee andere ouders tot steun te zijn vooral in die eerste stormachtige periode na het overlijden. Nabestaanden, maar vooral ouders hebben de behoefte om de uitvaart zo 'persoonlijk' mogelijk te regelen. Je moet dan alleen wel weten wat er allemaal mogelijk is en wat er allemaal geregeld moet worden om je daarover een beeld te kunnen vormen. Het bestand 'kind' kan je in zijn geheel oproepen en uitprinten. Het bevat o.a. een uitgebreide wensenlijst die je als 'handleiding' kunt gebruiken. Ik wens iedereen die zijn of haar dierbare kind heeft verloren, heel veel sterkte in deze en komende tijd. Hopelijk kan deze 'brochure' jullie iets ondersteunen in de keuzes die je moet maken. Dit is tenslotte eigenlijk het laatste wat je voor je kind kunt doen. En dat wil je zo goed mogelijk.
Claudia C.M. Rodenburg-Folkerts
Ouder van een overleden kind