 |
 |
|
| Cornald Maas |
| Verlies |
| Gesprekken met nabestaanden over hun dierbare overledenen |
| Uitgever Prometheus, Amsterdam 2009 |
| ISBN nr. 978 90 446 1246 2 € 17,95 |
|
| In Verlies heeft Cornald Maas een aantal interviews met of over bekende Nederlanders gebundeld, waarin verlies centraal staat, die al eerder gepubliceerd zijn in het Volkskrant magazine en het blad Linda.
|
|
In Verlies heeft Cornald Maas een aantal interviews met of over bekende Nederlanders gebundeld, waarin verlies centraal staat, die al eerder gepubliceerd zijn in het Volkskrant magazine en het blad Linda.
Als kind al, schrijft hij in zijn inleiding, had hij diepzinnige gedachten over de vergankelijkheid van het leven en begreep hij niet waarom alles wat met de dood te maken had werd weggemoffeld. In zijn latere leven, tijdens reportagereizen naar de Cariben en ZuidEuropa viel hem op hoe de doden niet worden weggestopt op begraafplaatsen aan de randen van steden en dorpen, maar juist centraal aanwezig blijven in het dagelijks leven.
Hij verklaart dat met de zeer dubieuze stelling dat er in die landen geen regels en wetten zijn die bepalen hoe iedereen begraven moet worden. Elke samenleving kent wetten en regels hierover, al ware het alleen al dat elke godsdienst en levensbeschouwing die voorschrijft. Het zijn vooral de (vaak vóórchristelijke) plaatselijke culturen, opgenomen in christelijke gewoonten en gebruiken (zowel protestants als katholiek) die de begrafenisrituelen en de houding ten aanzien van de doden bepalen.
Wat mij vaak verwondert is dat er zo gemakkelijk gesproken wordt over ‘de dood’ die verzwegen wordt, weggehouden van het leven, terwijl ‘hij’ toch onlosmakelijk deel van ‘het leven’ uitmaakt. Ik zal wel in een permanente ‘fase van ontkenning’ verkeren wanneer ik volhoud dat ‘dé dood’ en ‘hét leven’ niet bestaan. En daar gaat het toch ook eigenlijk niet om? Het gaat om de pijn en het verdriet die men heeft, om de rouw die men draagt om ‘de dood van…’ Waren de mensen die hij interviewde, zoals Cornald Maas schrijft, inderdaad druk doende ‘dé dood’ een betekenis in hun levens te geven? Of proberen zij betekenis te geven aan hun verdriet om de dood van hun vader, moeder, partner, vriend, kind…? Mijns inziens een wezenlijk verschil. Want de dood kan geen onderdeel van het leven zijn, omdat zij elkaar niet verdragen, ze maken elkaar onmogelijk. De Griekse wijsgeer Epicurus (3e eeuw voor Christus) wist het al: “Zolang ik er ben is de dood er niet. En als de dood er is, ben ik er niet meer.” De dood wist alle leven dat te vieren valt uit. Daarom hoort het leven wel gevierd te worden maar horen begrafenissen of crematies geen feestjes te zijn, helemaal niet wanneer het om jonge levens gaat die weggevaagd zijn.
Want wat wel onlosmakelijk bij ons leven hoort is het verdriet om hen die er niet meer zijn, om hun dood. Daar gaan de verhalen over die Cornald Maas optekende. Boeiende en indrukwekkende verhalen. Verhalen die aandacht vragen voor verdriet dat mensen met zich meedragen om het verlies aan de dood van hen die zij liefhebben. De aandacht en waardering van verdriet en rouw daar schort het veelvuldig aan in onze samenleving, benoemt ook Maas, verdriet en rouw die vele levens diepgaand beïnvloeden, de rest van levens bepalen. Ook in deze verhalen blijkt dat vaak te snel wordt geconcludeerd dat het nu toch maar weer over moet zijn, het heeft lang genoeg geduurd. Opvattingen die zo diep geworteld zijn dat zelfs de rouwenden zelf zich er vaak niet van kunnen losmaken: “Ik ben ook niet iemand die de kop laat hangen of wil zwelgen in verdriet, al was het soms heel moeilijk.” Zo’n instelling is niet bevorderlijk voor wat Cornald Maas beoogt met zijn boek, namelijk dat er openlijk over verdriet en rouw gesproken kan worden. Het leidt eerder tot voortzetting van de bestaande cultuur: laat ik mijn mond maar houden en mijn verdriet inslikken, want anders gaan ze nog denken dat ik mijn leed koester, dat ik zwelg in mijn verdriet.
Cornald Maas schreef een boek vol met indrukwekkende en ontroerende verhalen, waarin velen zich zullen herkennen.
Ide Wolzak
|
|
|
 |
